رفع گرفتگی هد پرینتر

هد چاپ یکی از مهم‌ترین قطعات در پرینتر جوهرافشان است و کیفیت نهایی چاپ بیش از هر بخش دیگری به عملکرد صحیح آن وابسته است. اگر تاکنون هنگام چاپ با خطوط سفید، کم‌رنگ شدن متن، حذف بخشی از تصاویر یا چاپ ناقص رنگ‌ها مواجه شده باشید احتمال بسیار زیادی وجود دارد که هد دستگاه دچار گرفتگی شده باشد. به همین دلیل، آشنایی با روش‌های اصولی رفع گرفتگی هد پرینتر نه ‌تنها باعث صرفه‌جویی در هزینه تعمیرات می‌شود، بلکه می‌تواند عمر مفید دستگاه را نیز تا چندین سال افزایش دهد. بسیاری از کاربران تصور می‌کنند هرگونه افت کیفیت چاپ به معنی خرابی هد است، در حالی که در بیشتر مواقع تنها با یک

تمیزکاری اصولی می‌توان مشکل را برطرف کرد و نیازی به تعویض قطعه وجود ندارد.
نکته مهم اینجاست که استفاده از جوهر استاندارد و اصل نقش مستقیمی در سلامت هد چاپ دارد. هنگام خرید جوهر پرینتر بهتر است همیشه از جوهرهای سازگار با مدل دستگاه استفاده کنید؛ زیرا جوهرهای بی‌کیفیت دارای ذرات نامنظم بوده و پس از مدتی باعث انسداد نازل‌های هد خواهند شد. همچنین در برخی مدل‌ها که از خرید کارتریج جدید استفاده می‌شود، کیفیت کارتریج نیز تأثیر مستقیمی بر عملکرد هد دارد. اگر هنوز قصد خرید پرینتر دارید، توجه به کیفیت هد چاپ، قابلیت Head Cleaning و هزینه نگهداری دستگاه باید یکی از معیارهای اصلی انتخاب شما باشد.

هد پرینتر چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

هد پرینتر قطعه‌ای بسیار دقیق و حساس است که وظیفه پاشش قطرات بسیار ریز جوهر روی کاغذ را بر عهده دارد. در هدهای مدرن، هزاران نازل میکروسکوپی با قطر چند ده میکرون وجود دارد که هرکدام وظیفه انتقال مقدار مشخصی از جوهر را دارند و کوچک‌ترین انسداد در این نازل‌ها باعث می‌شود بخشی از تصویر یا متن چاپ نشود. در بسیاری از پرینترهای اپسون هد به‌ صورت دائمی روی دستگاه نصب شده است و تنها مخزن جوهر تعویض می‌شود. به همین دلیل نگهداری صحیح از هد اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا خرابی آن هزینه نسبتاً بالایی ایجاد می‌کند. در مقابل، در برخی مدل‌های HP یا Canon هد روی کارتریج قرار گرفته و با تعویض کارتریج، هد نیز تعویض می‌شود.

از نظر فنی هدهای Piezo Electric اپسون با استفاده از کریستال‌های پیزوالکتریک جوهر را خارج می‌کنند در حالی که هدهای Thermal Inkjet کانن و اچ‌پی با ایجاد گرمای لحظه‌ای قطرات جوهر را به بیرون هدایت می‌کنند. همین تفاوت فناوری باعث می‌شود روش نگهداری و تمیز کردن آن‌ها نیز تفاوت‌هایی داشته باشد.

از کجا بفهمیم هد پرینتر گرفته است؟

اولین نشانه گرفتگی هد کاهش کیفیت چاپ است و معمولاً کاربران ابتدا تصور می‌کنند جوهر دستگاه تمام شده است، اما پس از بررسی سطح جوهر متوجه می‌شوند مخزن همچنان پر است. اگر چاپ شما دارای خطوط سفید افقی، حذف بخشی از رنگ‌ها یا محو شدن قسمت‌هایی از تصویر باشد، تقریباً می‌توان مطمئن بود که نازل‌های هد به‌صورت جزئی یا کامل مسدود شده‌اند. تقریباً تمامی پرینترهای جوهرافشان حرفه‌ای دارای گزینه‌ای به نام Nozzle Check هستند که این قابلیت یک الگوی تست چاپ می‌کند و وضعیت تمام نازل‌های هد را نشان می‌دهد. اگر در این الگو خطوط ناقص مشاهده شود هد نیاز به تمیزکاری دارد.
در پرینترهای اپسون، این تست قبل از شروع تمیز کردن هد پرینتر اپسون انجام می‌شود تا مشخص گردد کدام نازل‌ها دچار انسداد شده‌اند و آیا Head Cleaning لازم است یا خیر.

علت گرفتگی هد پرینتر چیست؟

گرفتگی هد معمولاً به‌ صورت ناگهانی ایجاد نمی‌شود و نتیجه مجموعه‌ای از عوامل مختلف است که به مرور زمان روی عملکرد هد تأثیر می‌گذارند. یکی از مهم‌ترین دلایل خشک شدن جوهر داخل نازل‌ها است. اگر پرینتر چند هفته یا چند ماه بدون استفاده باقی بماند رطوبت جوهر کاهش یافته و رسوبات رنگدانه‌ای داخل نازل تشکیل می‌شود. هرچه مدت زمان خاموش بودن دستگاه بیشتر باشد، احتمال گرفتگی نیز افزایش پیدا می‌کند. 

دلیل مهم دیگر استفاده از جوهرهای متفرقه است. بسیاری از جوهرهای ارزان‌قیمت دارای ویسکوزیته متفاوتی نسبت به استاندارد کارخانه هستند و ذرات رنگ آن‌ها به ‌خوبی تصفیه نشده که این ذرات به‌مرور داخل نازل رسوب کرده و مسیر خروج جوهر را مسدود می‌کنند.

همچنین ورود گردوغبار، استفاده از کارتریج‌های بی‌کیفیت، نشت هوا داخل مسیر جوهر، باقی ماندن حباب هوا در هد، تغییرات شدید دمای محیط و حتی خاموش کردن نادرست دستگاه نیز از عوامل مؤثر بر گرفتگی هد محسوب می‌شوند.

علائم گرفتگی هد پرینتر

گرفتگی هد معمولاً با مجموعه‌ای از علائم مشخص همراه است که شدت آن‌ها بسته به میزان انسداد متفاوت خواهد بود. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از ایجاد خطوط سفید در متن یا تصاویر، چاپ ناقص رنگ‌ها، کم‌رنگ شدن نوشته‌ها، حذف کامل یکی از رنگ‌های اصلی، چاپ سایه‌دار تصاویر، ایجاد نوارهای افقی روی برگه، کاهش وضوح چاپ، خروج برگه سفید با وجود پر بودن مخزن جوهر و عدم موفقیت تست  Nozzle Checkاست. در صورتی که این علائم به‌تدریج افزایش پیدا کنند بهتر است سریع‌تر فرآیند رفع گرفتگی هد پرینتر انجام شود؛ زیرا ادامه استفاده از دستگاه با هد نیمه‌گرفته می‌تواند باعث خشک شدن کامل نازل‌ها شود.

قبل از تمیز کردن هد پرینتر این نکات را بدانید 

پیش از شروع هرگونه عملیات تمیزکاری ابتدا مطمئن شوید که سطح جوهر تمامی مخازن کافی است؛ زیرا عملیات Head Cleaning مقدار مشخصی جوهر مصرف می‌کند. همچنین بهتر است دستگاه در محیطی با دمای متعادل قرار داشته باشد و از قطع ناگهانی برق هنگام اجرای فرآیند جلوگیری شود. 

اگر پرینتر مدت بسیار زیادی بلااستفاده بوده است هرگز چندین مرتبه پشت سر هم Head Cleaning اجرا نکنید؛ زیرا این کار علاوه بر مصرف زیاد جوهر، می‌تواند باعث داغ شدن هد شود. بهترین روش این است که بین هر مرحله حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فاصله ایجاد شود.

در صورتی که هد به ‌صورت دائمی روی دستگاه نصب شده باشد، استفاده از ابزارهای نوک‌تیز یا فشار مستقیم روی نازل‌ها می‌تواند آسیب غیرقابل جبران ایجاد کند؛ بنابراین همیشه از روش‌های استاندارد و توصیه‌شده توسط سازنده استفاده کنید.

آموزش رفع گرفتگی هد پرینتر از طریق Head Cleaning 

ساده‌ترین و ایمن‌ترین روش برای رفع گرفتگی هد پرینتر، استفاده از قابلیت داخلی Head Cleaning است که تقریباً در تمام پرینترهای جوهرافشان وجود دارد. ابتدا از طریق نرم‌افزار پرینتر وارد بخش Maintenance شوید و گزینه Head Cleaning را انتخاب کنید. دستگاه با ایجاد فشار کنترل‌شده مقدار مشخصی جوهر را از نازل‌ها عبور می‌دهد تا رسوبات احتمالی خارج شوند. پس از پایان عملیات، گزینه Nozzle Check را اجرا کنید و کیفیت چاپ را بررسی نمایید. اگر هنوز بخشی از خطوط ناقص بود می‌توانید یک مرتبه دیگر این فرآیند را تکرار کنید، اما انجام بیش از سه مرتبه متوالی توصیه نمی‌شود.

آموزش تمیز کردن هد پرینتر به صورت دستی

در شرایطی که چند مرتبه اجرای Head Cleaning نتیجه مطلوبی ایجاد نکند می‌توان از روش دستی برای رفع گرفتگی هد پرینتر استفاده کرد. البته این روش باید با دقت بسیار بالا انجام شود، زیرا هد چاپ یکی از حساس‌ترین قطعات پرینتر جوهرافشان محسوب می‌شود و کوچک‌ترین فشار یا استفاده از محلول نامناسب ممکن است باعث آسیب دائمی آن شود. ابتدا دستگاه را خاموش کرده و از برق جدا کنید. در مدل‌هایی که امکان دسترسی به هد وجود دارد هد را طبق دستورالعمل کارخانه خارج نمایید. سپس با استفاده از دستمال بدون پرز و محلول مخصوص شستشوی هد سطح نازل‌ها را به‌آرامی تمیز کنید. هرگز از الکل صنعتی، استون، تینر یا آب شهری استفاده نکنید؛ زیرا این مواد باعث آسیب به پوشش نازل‌ها خواهند شد. در مدل‌هایی مانند اپسون که هد ثابت است، بهتر است از روش تزریق کنترل‌شده محلول مخصوص یا ابزارهای سرویس استاندارد استفاده شود. بسیاری از کاربران هنگام تمیز کردن هد پرینتر اپسون از سرنگ برای عبور محلول استفاده می‌کنند، اما اگر فشار بیش از حد وارد شود، احتمال آسیب به مسیرهای داخلی هد وجود خواهد داشت. پس از پایان عملیات اجازه دهید هد کاملاً خشک شود و سپس دستگاه را روشن کرده و یک مرتبه  Nozzle Check   اجرا نمایید.

آیا استفاده از محلول شستشوی هد پرینتر مؤثر است؟

بله در بسیاری از موارد محلول‌های استاندارد شستشوی هد مؤثرترین راه برای باز کردن نازل‌های خشک‌شده هستند. این محلول‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که رسوبات جوهر را بدون آسیب به قطعات داخلی هد حل کنند. بهترین محلول‌ها دارای خاصیت ضدخوردگی بوده و با فناوری هدهای Piezo و Thermal سازگار هستند. البته استفاده بیش از حد از این محلول نیز توصیه نمی‌شود و تنها باید زمانی استفاده گردد که Head Cleaning نرم‌افزاری موفق نباشد. اگر هد مدت بسیار زیادی خشک مانده باشد، حتی بهترین محلول نیز ممکن است نتواند گرفتگی کامل را برطرف کند و در این شرایط احتمال نیاز به تعمیر یا تعویض هد افزایش خواهد یافت.

اگر هد پرینتر بعد از تمیز کردن همچنان چاپ نمی‌کند چه باید کرد؟ 

اگر پس از اجرای چند مرحله Head Cleaning و تمیزکاری دستی همچنان کیفیت چاپ بهبود پیدا نکرد، باید احتمال خرابی سخت‌افزاری هد را بررسی کنید. ابتدا سطح جوهر را کنترل نمایید. سپس از سلامت چیپ کارتریج یا مخزن جوهر مطمئن شوید. در برخی موارد وجود حباب هوا در مسیر انتقال جوهر مانع رسیدن جوهر به هد می‌شود. همچنین بهتر است کابل‌های داخلی، برد اصلی و پمپ جوهر توسط تعمیرکار بررسی شوند. گاهی مشکل اصلاً مربوط به هد نیست و خرابی سیستم انتقال جوهر یا سنسورهای داخلی باعث ایجاد اختلال در چاپ شده است. اگر هد دستگاه سوخته باشد، متأسفانه هیچ روش نرم‌افزاری یا شستشو قادر به تعمیر آن نخواهد بود.

تفاوت گرفتگی هد با خرابی هد پرینتر

بسیاری از کاربران این دو مشکل را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند.
 

تشخیص صحیح این دو مشکل باعث جلوگیری از هزینه‌های اضافی خواهد شد.

چگونه از گرفتگی هد پرینتر جلوگیری کنیم؟ 

بهترین راه رفع گرفتگی هد پرینتر، جلوگیری از ایجاد آن است. چاپ حداقل یک صفحه رنگی در هفته باعث می‌شود جوهر داخل نازل‌ها گردش داشته باشد و خشک نشود. همچنین استفاده از جوهر استاندارد، نگهداری دستگاه در محیط بدون گردوغبار و خاموش کردن صحیح پرینتر اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر مدت طولانی از دستگاه استفاده نمی‌کنید بهتر است آن را از برق جدا نکنید؛ زیرا بسیاری از پرینترها در حالت آماده‌به‌کار به‌صورت خودکار عملیات نگهداری هد را انجام می‌دهند. هنگام خرید جوهر پرینتر همیشه از برندهای معتبر استفاده کنید و از ترکیب چند نوع جوهر مختلف داخل مخزن خودداری نمایید.

اشتباهات رایج هنگام تمیز کردن هد پرینتر

یکی از رایج‌ترین اشتباهات اجرای پشت‌سرهم Head Cleaning است. این کار علاوه بر مصرف زیاد جوهر، ممکن است باعث گرم شدن بیش از حد هد شود. اشتباه دیگر استفاده از آب معمولی یا الکل برای شستشو است. همچنین بسیاری از کاربران با دستمال زبر روی نازل‌ها فشار وارد می‌کنند که این کار می‌تواند ساختار بسیار ظریف هد را تخریب کند. باز کردن هد بدون اطلاع از ساختار دستگاه، استفاده از سوزن برای باز کردن نازل‌ها و روشن کردن پرینتر قبل از خشک شدن کامل هد نیز از دیگر اشتباهات متداول محسوب می‌شوند.

چه زمانی هد پرینتر باید تعویض شود؟ 

اگر هد دچار سوختگی الکترونیکی شده باشد، نازل‌ها شکسته باشند، عملیات Head Cleaning هیچ تغییری ایجاد نکند یا تست Nozzle Check همواره یک الگوی ثابت و ناقص نمایش دهد، معمولاً زمان تعویض هد فرا رسیده است. در برخی مدل‌های اپسون، تعویض هد تنها توسط مراکز تخصصی امکان‌پذیر است و باید از هد اورجینال استفاده شود تا کیفیت چاپ حفظ گردد.

هزینه تعمیر یا تعویض هد پرینتر چقدر است؟ 

هزینه تعمیر هد به نوع خرابی بستگی دارد. اگر تنها گرفتگی وجود داشته باشد، هزینه سرویس بسیار پایین‌تر از تعویض کامل خواهد بود. اما در صورت خرابی هد، بسته به برند، مدل دستگاه و نوع فناوری چاپ، هزینه تعویض می‌تواند بخش قابل توجهی از قیمت پرینتر را شامل شود. به همین دلیل، رعایت اصول نگهداری همواره از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر خواهد بود.

جمع‌بندی 

رفع گرفتگی هد پرینتر یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند کیفیت چاپ را حفظ کرده و از پرداخت هزینه‌های سنگین تعمیر جلوگیری کند. در بسیاری از موارد، استفاده صحیح از قابلیت Head Cleaning، انجام تمیزکاری اصولی و استفاده از جوهر استاندارد مشکل را به‌طور کامل برطرف می‌کند. اگر هد همچنان عملکرد مناسبی نداشته باشد، بررسی تخصصی توسط تعمیرکار بهترین گزینه خواهد بود. همچنین استفاده منظم از دستگاه، انتخاب جوهر باکیفیت، رعایت اصول نگهداری و سرویس دوره‌ای باعث می‌شود هد چاپ سال‌ها بدون افت کیفیت کار کند. اگر در آینده قصد خرید پرینتر جدید داشته باشید، توجه به کیفیت هد، هزینه نگهداری و دسترسی به قطعات مصرفی یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب خواهد بود.